Geweld

Fysiek en psychisch geweld

Ieder persoon en dus ook elke sporter heeft zijn grenzen. Deze grenzen zijn niet altijd zichtbaar en kunnen per individu of sociale groep verschillen. Wanneer die grenzen worden overschreden, wordt de integriteit van het individu geschonden. Om een veilig sportklimaat uit te bouwen, is het dan ook van belang om steeds over de integriteit van elke betrokkene te waken en zijn of haar integriteit te respecteren.

Wanneer deze integriteit wordt geschonden, spreken we van grensoverschrijdend gedrag. Binnen dit thema behandelen we fysiek en psychisch geweld. In Vlaanderen kwam 39% van de sporters voor hun 18e in aanraking met psychisch geweld en 13% met fysiek geweld. Sporters die over dit thema meer vragen hebben, kunnen in Vlaanderen terecht op de hulplijn 1712.

Lees meer

Geweld en macht

Onder het begrip ‘geweld’ verstaan we elke handeling of situatie die een inbreuk en/of een bedreiging betekent voor de fysieke en psychische integriteit van (jong) persoon. Dergelijke vormen van grensoverschrijdend gedrag is meestal intentioneel en ontstaat vaak uit ongelijke machtsrelaties. Binnen sport kunnen coaches hun macht misbruiken, maar ook sporters onderling kunnen elkaars grenzen overschrijden met als doel om hun status binnen de groep te vergroten.

Verschillende vormen van grensoverschrijdend gedrag

In de literatuur bestaan heel wat definities en typologieën van geweld. Denk maar aan het onderscheid tussen fysiek en verbaal geweld of de grens tussen dreigen en het effectief toebrengen van schade. Zo bestaat er ook een onderscheid tussen instrumenteel geweld en vijandig geweld, tussen proactief en reactief geweld, of tussen materieel en immaterieel geweld.

Binnen de sportsector maken we standaard de opdeling tussen fysiek, psychisch en seksueel geweld. Dit laatste bevat elementen van fysiek en psychisch geweld en bespreken we in een afzonderlijk thema ‘seksueel grensoverschrijdend gedrag’. Binnen dit thema beperken we ons tot fysiek en psychisch geweld.

Fysiek versus psychisch geweld

Binnen de sportspecifieke context zijn er heel wat voorbeelden van potentieel fysiek geweld, zoals overmatig intensieve training, systematisch onvoldoende rust, lichamelijke straffen, zware voedingsdiëten, het aanmoedigen van hard spelen of ‘speel om pijn te doen’-attitudes, het opleggen van dopinggebruik, het pesten van leeftijdsgenoten etc. Overmatige druk, verbaal geweld en emotioneel misbruik zijn voorbeelden van psychisch geweld of schendingen van de psychische integriteit.

Algemene onderzoeksresultaten

Een grootschalig onderzoek naar fysiek, psychisch en seksueel grensoverschrijdend gedrag van Tine Vertommen geeft een goed beeld van de aanwezigheid van geweld binnen sport in Vlaanderen (en Nederland). Dit onderzoek ondervroeg duizenden sporters naar hun ervaringen met elke vorm van geweld tijdens hun jeugd.

Dit onderzoek maakte duidelijk dat van de volwassenen tussen 18 en 50 jaar 44% in aanraking met grensoverschrijdend gedrag is gekomen in een georganiseerde sportcontext voor hun 18e jaar. 39% kwam in aanraking met emotioneel grensoverschrijdend gedrag en 13% met fysiek grensoverschrijdend gedrag. Emotioneel grensoverschrijdend gedrag werkt vaak ook een voorloper van fysiek (en seksueel) grensoverschrijdend gedrag.

Er is een evenwicht tussen mannen en vrouwen wat emotioneel grensoverschrijdend gedrag betreft, maar mannen ervaren meer fysiek grensoverschrijdend gedrag (14% bij mannen, 9% bij vrouwen). Bij de elitesporters is 42% geconfronteerd geweest met psychisch geweld en 23% met fysiek geweld.

Onderzoeksresultaten: fysiek en psychisch geweld

Binnen de sportwereld zien we verschillende vormen van fysiek en psychisch geweld opduiken. Wat het psychisch geweld betreft, komen volgende vormen het vaakst voor:

  • Plagen / in verlegenheid brengen: 21%
  • Negatieve kritiek op sportieve prestaties: 17%
  • Schreeuwen / vloeken: 14%
  • Negatieve kritiek op uiterlijk of gewicht: 13%
  • Negeren: 12%

Wat fysiek geweld betreft, worden volgende vormen van grensoverschrijdend gedrag het vaakst vermeld:

  • Gedwongen trainen of spelen terwijl fysiek geblesseerd of uitgeput: 6%
  • Met iets bekogeld: 4%
  • Met de vlakke hand geslagen: 3%
  • Gestompt met de vuist: 2%
  • Neergeslagen / tegen de grond gewerkt: 2%

Bij beide vormen van geweld valt de jonge leeftijd op wanneer dit gedrag zich voordeed. Zo rapporteerde 42% dat het psychisch geweld zich manifesteerde tussen 6 en 11 jaar, terwijl dat bij fysiek geweld bij 35% op die leeftijd al het geval was.

Onderzoeksresultaten: minderheden en kwetsbare groepen

Kwetsbare groepen worden meer geconfronteerd met grensoverschrijdend gedrag. Denk maar aan mensen met een multiculturele achtergrond, holebi’s en sporters met een beperking. 25% van de personen met een multiculturele achtergrond zijn geconfronteerd geweest met psychisch geweld en 16% met fysiek geweld. Bij holebi’s gaat het om 35% dat met psychisch geweld heeft te maken gehad en 18% met fysiek geweld. 42% van de andersvalide sporters heeft dan weer met psychisch geweld te maken gehad en 30% met fysiek geweld.

Onderzoeksresultaten: profiel van de plegers

Bij psychisch geweld zijn in 50% van de gevallen meer dan 3 personen verantwoordelijk. In 70% van de gevallen zijn sporters de pleger, terwijl in 35% (ook) een coach de pleger was, en bij 28% (ook) andere personen. Bij fysiek geweld gaat het in 46% van de gevallen om één persoon die verantwoordelijk is. In 50% van de gevallen waren sporters de pleger, in 40% (ook) de coach en in 30% (ook) andere personen.

Op de hoogte blijven van onze activiteiten?