Topsport

Topsport

Binnen de sportwereld maken we een onderscheid tussen breedtesport en topsport. Binnen breedtesport staat vooral het recreatieve aspect centraal. De belangrijkste waarden zijn ontspanning en het sociale contact. Topsport is dan weer veel meer gericht op winnen, vaak gekoppeld aan een financiële compensatie.

Toch staan beide in een afhankelijke relatie met elkaar, want een verhoogde participatie in breedtesport heeft een positief effect op topsport en vice versa.

Lees meer

Topsportgerelateerde stressfactoren

Hoewel recreatieve sporters en topsporters heel wat gemeen hebben, bestaan er ook een pak stressfactoren die specifiek of in sterkere mate aan topsport zijn gerelateerd. Stress binnen topsport is eerst en vooral gerelateerd met de persoonlijke prestaties. Zorgen over fysiek of mentaal falen spelen hierin een sterke rol, alsook zorgen over blessures.

Daarnaast zijn er nog een resem andere stressoorzaken voor de (top)sporter: de eindscore van een wedstrijd, trainingsprestaties, kritiek van de coach of medespelers, het weer, vermoeidheid, de scheidsrechters, valsspelende concurrenten, de ploegtactiek, de prestaties van de tegenstander, het publiek, negatieve sfeer in het team, een niet-selectie, de constante evaluaties etc.

Niet-sportgerelateerde stressfactoren

Naast deze sportieve stressfactoren, moeten topsporters ook met heel wat niet-sportgerelateerde stressfactoren rekening houden. Het vinden van de juiste balans tussen werk en leven is voor topsporters een uitdagen. Ze zijn vaak van huis, moeten familie en vrienden veel missen, vrijetijdsbesteding is complex. Daarbij kunnen ook financiële zorgen komen, zoals jobonzekerheid, investeringen in de carrière, verhuisproblemen.

Deze stressfactoren kunnen repercussies hebben op de fysieke gezondheid (bv. slaapgebrek), psychologische gezondheid (bv. depressie), sociale gezondheid (bv. interpersoonlijk conflict) en gedragsmatige gezondheid (bv. alcohol- en drugsmisbruik).

Coping strategieën

Om te kunnen omgaan met stress leveren topsporters rationele, emotionele en gedragsmatige inspanningen. Een voorbeeld van deze zogenaamde coping strategieën is het opstellen van een planmatige aanpak met daarbij nauwgezette evaluaties.

Ook leren topsporters zichzelf verschillende proactieve en reactieve psychologische vaardigheden aan zoals het opbouwen van de concentratie en het zelfvertrouwen, het blokkeren van negatieve gedachten, de focus op de eigen rol, aanvaarding van mindere prestaties, het inbouwen van routines etc.

Mentale problemen en burn-out

Toch zijn er ook tal van atleten die aan deze druk ten onder gaan. Hoewel enkele topsporters open over hun mentale problemen konden praten, blijkt dit echter nog steeds taboe. Het is dan ook moeilijk om een idee te krijgen over de omvang van het aantal atleten die in stilte een strijd voert.

Burn-out is een veel bestudeerd fenomeen in de sport en uit zich in het verlies aan motivatie, verminderd plezier in sport, verminderde coping vaardigheden, hogere angst- en stressgevoelens en het gevoel van weinig sociale ondersteuning. Voor topsporters spelen vier factoren een grote rol bij burn-outs: biografische elementen (vb. leeftijd), persoonlijkheid (vb. gehardheid), werkgerelateerde attitudes (vb. hoge verwachtingen) en organisatiefactoren (vb. workload).

Overtraining

Een ander veelbesproken fenomeen, is dat van overtraining binnen topsport. Door een verhoogde competitiviteit en een groeiende kennis over optimale trainingsprogramma’s wordt overtraining een groeiend probleem. Er zijn verschillende soorten overtraining:

Musculaire overbelasting : dit treedt op na een oefening die teveel vraagt van
bepaalde spieren met als gevolg een voorbijgaande lokale vermoeidheid en spierstijfheid. Personen die al een tijdje niet meer gesport hebben, kennen wel die stramme benen na hun eerste jogging.

Oververmoeidheid: hierbij is de sporter tijdens een korte periode (4 à 5 dagen) oververmoeid en treedt een vermindering van de prestatie op. Het is erg belangrijk in zo’n periode heel rustig verder te trainen of zelfs te rusten, want anders evolueert men automatisch naar het overtrainingssyndroom.

Overtrainingssyndroom: een chronische oververmoeidheid die niet alleen gepaard gaat met een daling van het prestatievermogen, maar ook met fysieke stoornissen en gedrags- en emotionele stoornissen. Dit duurt weken tot maanden !

Dit is een toestand waarbij op een chronische manier mindere resultaten worden behaald, wat niet kan opgelost worden met enkele dagen rust. Overtraining kan zich zowel uiten als een musculaire overbelasting, i.e. de klassieke stramme spieren na een training, als oververmoeidheid, i.e. een korte periode
van vermoeidheid waarin de prestatie daalt. We spreken echter pas over een overtrainingssyndroom wanneer er niet alleen spraken is van een daling in het prestatievermogen, maar ook fysieke stoornissen en gedrags- en emotionele stoornissen voorkomen.

Vooral sporters met een grote motivatie, een sterke competitiegeest en steile ambities lopen een groot risico. Opvallend is ook dat niet enkel het volume aan trainingen voor overtraining kan zorgen, maar ook hier niet-sportgerelateerde stress, zoals dagelijkse beslommeringen of grote levensveranderingen, een rol speelt.

Risicogroep voor grensoverschrijdend gedrag

Jonge topsporters die uren per dag ambitieus bezig zijn met hun sport, vormen een kwetsbare groep voor fysiek, psychisch of seksueel grensoverschrijdend gedrag. Zo kan bijvoorbeeld de prestatiedruk bij sporters zo groot worden dat alles moet wijken. Het ondergaan van seksuele intimidatie kan op die manier een aanvaardbare opoffering lijken voor de sporter. Topsporters zijn ook vaak sterk afhankelijk van bijvoorbeeld een coach die selecties bepaalt, of beslist over toegang tot een trainingsgroep. Ook zijn ze vaker lange periodes van huis, in een beperkte groep, zoals een trainingsstage.”

Dual careers als verzekering voor de toekomst

Hoewel topsport een droom is van veel jongeren, slaagt slechts een klein percentage erin die droom te verwezenlijken. Niet alleen de vrees voor voortijdige exit uit de topsport brengt stress met zich mee, ook de invulling van een carrière na de sportcarrière creëert zorgen. Daarom wordt steeds meer ingezet op dual careers, waarbij jonge topsporters de ruimte krijgen om een degelijke opleiding te volgen, zodat hun toekomst na de sportcarrière verzekerd is.

Op de hoogte blijven van onze activiteiten?