Topsport

Topsport

Binnen de sportwereld maken we een onderscheid tussen breedtesport en topsport. Binnen breedtesport staat vooral het recreatieve aspect centraal. De belangrijkste waarden zijn ontspanning en het sociale contact. Topsport is dan weer veel meer gericht op winnen, vaak gekoppeld aan een financiële compensatie.

Toch staan beide in een afhankelijke relatie met elkaar, want een verhoogde participatie in breedtesport heeft een positief effect op topsport en vice versa.

Lees meer

Topsportgerelateerde stressfactoren

Hoewel recreatieve sporters en topsporters heel wat gemeen hebben, bestaan er ook een pak stressfactoren die specifiek of in sterkere mate aan topsport zijn gerelateerd. Stress binnen topsport is eerst en vooral gerelateerd met de persoonlijke prestaties. Vooral zorgen over blessures en angst voor fysiek of mentaal falen spelen een rol.

Daarnaast zijn er nog een resem andere stressoorzaken voor de (top)sporter: de eindscore van een wedstrijd, trainingsprestaties, kritiek van de coach of medespelers, het weer, vermoeidheid, de scheidsrechters, valsspelende concurrenten, de ploegtactiek, de prestaties van de tegenstander, het publiek, negatieve sfeer in het team, een niet-selectie, de constante evaluaties etc.

Niet-sportgerelateerde stressfactoren

Naast deze sportieve stressfactoren, moeten topsporters ook met heel wat niet-sportgerelateerde stressfactoren rekening houden, zoals jobonzekerheid, complexe vrijetijdsbesteding, het missen van vrienden en familie, verhuisproblemen etc.

Deze stressfactoren kunnen repercussies hebben op de fysische gezondheid (bv. slaapgebrek), psychologische gezondheid (bv. depressie), sociale gezondheid (bv. interpersoonlijk conflict) en gedragsmatige gezondheid (bv. alcohol- en drugsmisbruik).

Coping strategieën

Om te kunnen omgaan met stress leveren topsporters rationele, emotionele en gedragsmatige inspanningen. Een voorbeeld van deze zogenaamde coping strategieën is het opstellen van een planmatige aanpak met daarbij nauwgezette evaluaties.

Ook leren topsporters zichzelf verschillende proactieve en reactieve psychologische vaardigheden aan zoals het opbouwen van de concentratie en het zelfvertrouwen, het blokkeren van negatieve gedachten, de focus op de eigen rol, aanvaarding van mindere prestaties, het inbouwen van routines etc.

Mentale problemen en burn-out

Toch zijn er ook tal van atleten die aan deze druk ten onder gaan. Hoewel enkele topsporters open over hun mentale problemen konden praten, blijkt dit echter nog steeds taboe. Het is dan ook moeilijk om een idee te krijgen over de omvang van het aantal atleten die in stilte een strijd voert.

Burn-out is een veel bestudeerd fenomeen in de sport en uit zich in het verlies aan motivatie, verminderd plezier in sport, verminderde coping vaardigheden, hogere angst- en stressgevoelens en het gevoel van weinig sociale ondersteuning. Voor topsporters spelen vier factoren een grote rol bij burn-outs: biografische elementen (vb. leeftijd), persoonlijkheid (vb. gehardheid), werkgerelateerde attitudes (vb. hoge verwachtingen) en organisatiefactoren (vb. workload).

Overtraining

Een ander veelbesproken fenomeen, is dat van overtraining binnen topsport. Door een verhoogde competitiviteit en een groeiende kennis over optimale trainingsprogramma’s wordt overtraining een groeiend probleem. Positieve overtraining kan de prestaties bevorderen (de zogenaamde supercompensatie), maar toch blijft steeds het gevaar van negatieve overtraining bestaan.

Overtraining wordt vaak geassocieerd met ‘staleness’. Dit is een syndroom waarbij op een chronische manier mindere resultaten worden behaald en dat niet kan opgelost worden met enkele dagen rust. ‘Staleness’ is een psychobiologisch fenomeen, omdat het zowel biologische als psychologische symptomen vertoont die onderling op elkaar inwerken. Concreet kan het gaan om oververmoeidheid, gebrekkig recuperatievermogen, depressie, stemmingswisselingen of verminderde slaap en eetlust.

Vooral sporters met een grote motivatie, een sterke competitiegeest en steile ambities lopen een groot risico. Opvallend is ook dat niet enkel het volume aan trainingen voor overtraining kan zorgen, maar ook hier niet-sportgerelateerde stress, zoals dagelijkse beslommeringen of grote levensveranderingen, een rol speelt.

Dual careers als verzekering voor de toekomst

Hoewel topsport een droom is van veel jongeren, slaagt slechts een klein percentage erin die droom te verwezenlijken. Niet alleen de vrees voor voortijdige exit uit de topsport brengt stress met zich mee, ook de invulling van een carrière na de sportcarrière creëert zorgen. Daarom wordt steeds meer ingezet op dual careers, waarbij jonge topsporters de ruimte krijgen om een degelijke opleiding te volgen, zodat hun toekomst na de sportcarrière verzekerd is.

Op de hoogte blijven van onze activiteiten?